In 2006 startte de uitgever waar ik werkte met een christelijk vakblad voor leidinggevenden. Mij werd gevraagd de eindredactie van het kwartaalblad Leadership voor mijn rekening te nemen. Omdat de hoofdredacteur het er op vrijwillige basis bij deed, kreeg ik behoorlijk de vrije hand om een magazine te maken. En dus deed ik elk kwartaal weer een voorstel voor de te interviewen leidinggevenden, de invulling van de rubrieken en, jawel, de te bespreken boeken. Ik voelde mij als een kind in een snoepwinkel.
Stephen Covey en Ken Blanchard
Voor het magazine sprak ik met goeroes als Stephen Covey en Ken Blanchard. Mijn liefde voor dienend leiderschap was geboren. Wat ik toen nog niet wist, maar waar ik al snel achter kwam, was dat veel bekende leiderschapsdenkers een religieuze achtergrond hadden. Peter Drucker was protestant, Robert Greenleaf quaker en Patrick Lencioni rooms-katholiek. En zo kan ik nog wel even doorgaan. In de meeste van hun boeken benoemen deze auteurs hun geloofsovertuiging niet, al spat die – zeker wanneer je het weet – van de pagina’s af.
Gek genoeg kregen we juist vanuit de kerk de nodige kritiek op ons magazine, waarmee we zowel leiders uit het bedrijfsleven als uit de kerk wilden aanspreken. ‘Wat hebben wij nu te leren van CEO’s van grote bedrijven of van die leiderschapsgoeroes?’ klonk het, in mijn ogen, wat arrogant. Wat veel voorgangers zich niet realiseerden, was dat veel ideeën die in het bedrijfsleven inmiddels gemeengoed waren, vaak leiderschapslessen waren die rechtstreeks uit de Bijbel kwamen. Alleen dan net even anders verpakt.
Bijbel managementboek?
Is de Bijbel een managementboek? Natuurlijk niet. Maar dat wil niet zeggen dat er niet ongelooflijk veel wijze lessen over leiderschap in staan. En ja, ook voor hen die niet geloven dat de Bijbel op wat voor manier dan ook het woord van God is.
John Maxwell, auteur van meer dan honderd boeken die bijna veertig miljoen keer over de toonbank gingen, schreef zelfs de John Maxwell Leadership Bible, waarin op vrijwel elke pagina van de Bijbel een door hem geschreven kader staat met leiderschapslessen die uit de verhalen kunnen worden gehaald.
Naast de boeken waarin de religieuze overtuiging niet expliciet wordt genoemd, zijn er ook talloze leiderschapsboeken waarin auteurs juist duidelijk maken dat zij door hun geloof geïnspireerd zijn. De beweging volgen van Henry Koopman is zo’n boek.
Koopman, die zich heeft gespecialiseerd in systemisch leiderschap, stelt in zijn voorwoord dat dit boek niet ontstond uit ambitie, maar uit noodzaak: ‘Ik voelde dat het geschreven moest worden. Alsof de Bron zelf fluisterde: “Vertrouw me. Ik geef je onderweg wel wat nodig hebt.”’
Vind ervan wat je wilt. Koopman schreef in ieder geval een boeiend boek. Over systemische principes, zijn zogenoemde 3T-model (transitie, transformatie en transcendentie) en over wat we qua leiderschap kunnen leren van Jezus.
Herkenbaar dienend leiderschap
Het kon niet anders of ik zou in zijn boek veel herkennen van mijn visie op dienend leiderschap.
Neem alleen al hoe Koopman God beschrijft: ‘God manifesteert zich richting de mens als eindverantwoordelijke, deskundige en verbinder. Als eindverantwoordelijke is Hij degene die de richting bepaalt.’ Ik herken hierin de leidende driehoek die ik in mijn boek De onzichtbare drempel; de cruciale stap naar dienend leiderschap beschrijf.
En dan het volgende: ‘God wil het goed hebben met de mens. Hij wil optimaal voor hen zorgen. Hij is aanwezig, wandelt met hen en geeft hen een geweldige leef- en werkplek.’ Dit is wat ik zelf de dienende driehoek noem. Ook hier geldt: voor effectief leiderschap kan het een niet zonder het ander.
Zeven kwaliteiten
Koopman beschrijft zeven kwaliteiten waaraan leidinggevenden zouden moeten voldoen. Ook hierbij legt hij steeds de link met wat hij in de Bijbel leest. Of dat neigt naar inlegkunde of niet, laat ik graag aan de lezer over.
Samengevat zijn dit de zeven kwaliteiten:
- Wees authentiek
‘God is puur en echt. Hij is wie Hij is, altijd. Hij verandert niet en draait niet met de wind mee. Dat maakt Hem betrouwbaar en veilig.’ - Creëer beweging
‘In Genesis 1:2 kun je lezen dat Gods Geest al zweefde boven het water voordat Hij ging scheppen. Dat betekent dat er al beweging was. God is beweging.’ - Heb aandacht en zorg voor de ander
‘God creëert alles wat goed is voor de mens en voor het leven op aarde. Hij voorziet de aarde van alles wat nodig is voor het leven, zoals voedsel, water en zuurstof.’ - Zorg dat je aanwezig bent
‘God wandelt in de Hof. Dit wijst erop dat zijn aanwezigheid in Eden een gewoonte was. Hij zoekt de relatie met de mens actief op.’ - Wees afhankelijk
‘In het paradijs zien we afhankelijkheid terug in een gemeenschap waarin harmonie en verbondenheid centraal staan. Afhankelijkheid komt hier tot uiting in onderlinge relaties waarin wederzijds respect, samenwerking en zorg voor elkaar essentieel zijn.’ - Durf transparant te zijn
‘Adam en Eva leven in volkomen openheid, zonder maskers of schaamte. Alles mag er zijn, alles wordt gezien en besproken.’ - Neem je verantwoordelijkheid
‘God is verantwoordelijk voor Zijn schepping en de manier waarop Hij aan het creëren is.’
Conclusie
Het zal duidelijk zijn: de lessen die Koopman deelt, zouden in geen enkel leiderschapsboek misstaan. Of je nu gelooft in het Bijbelse scheppingsverhaal of niet.
De boeiende vraag blijft wat mij betreft wel of wij door de eeuwen heen deze lessen leerden omdat ze in de Bijbel staan, of dat de bijbelschrijvers deze universele inzichten al kenden en gebruikten om hun verhalen vorm te geven. Die theologische vraag laat ik voor nu liever rusten.
Feit blijft dat wie wil groeien in leiderschap, de Bijbel er prima eens bij kan pakken. Of boeken die de Bijbel als belangrijkste inspiratiebron gebruiken. Zoals De beweging volgen van Henry Koopman.
Over Henk Jan Kamsteeg
Henk Jan Kamsteeg is eigenaar van het trainingsbureau Proistamenos. Hij geeft trainingen en keynotes op het gebied van o.a. dienend leiderschap, inclusief leiderschap en storytelling. Daarnaast is hij auteur van diverse boeken zoals Dienend leiderschap, Spreken met passie; de kracht van storytelling, Inclusief leiderschap en De onzichtbare drempel; de cruciale stap naar dienend leiderschap.