Giftig gedoe op de werkplek - Confronterend en concreet

Voor alles is er een eerste keer. Het schrijven van een recensie over een boek dat je ook persoonlijk raakt, bijvoorbeeld. Giftig gedoe op de werkplek van Caroline Koetsenruijter en Hans van der Loo viel deze ‘eer’ te beurt. Normaal gesproken gaan mijn recensies over boeken en wat ik daar ‘op afstand’ van vind. Deze keer was dat anders. Met voorbeelden die voor mij herkenbaar waren - en dat wens ik niemand toe. Tijd om met zijn allen de ogen te openen.

Onthutsende cijfers

Giftig gedoe op de werkplek werd twee jaar geleden gekozen tot Managementboek van het Jaar 2024. Terecht, naar mijn mening, als je leest dat er op jaarbasis bijna 2,5 miljoen incidenten met giftig gedoe op de werkplek plaatsvinden. Bijna 2 miljoen mensen, oftewel 21,1 procent van de werkende bevolking (cijfers CBS), krijgen ermee te maken. Onthutsende cijfers, zeker omdat de gevolgen van deze incidenten enorm ingrijpend zijn. Allereerst voor de mensen die ermee te maken hebben, maar daarnaast ook voor de organisaties waar de incidenten plaatsvinden.

Wat is nu eigenlijk giftig gedoe?

Giftig gedoe is een verzamelnaam voor een zeer groot aantal grensoverschrijdende gedragingen. Zet je schrap, want het gaat onder meer om intimidatie, discriminatie, pesten, seksueel wangedrag, geweld, agressie, asociaal gedrag, buitensluiten, corruptie, deviantie, fraude, gaslighting, manipulatie, misbruik, credit stealing, narcisme, onethisch gedrag, psychopathisch gedrag, sabotage, terreur, vernedering en verwaarlozing. Daar komen nog digitale varianten bij, zoals hacking, catcalling, grooming, identiteitsdiefstal, sexting, sextortion en trolling. Geen wonder dus dat er jaarlijks zoveel gemelde incidenten zijn. Het onderstreept de relevantie van dit onderwerp en het grote belang van dit boek.

Dat komt binnen

En dan heb ik het alleen nog maar over de inleiding, waarin alle voorgaande informatie is terug te lezen, aangevuld met bekende voorbeelden van giftig gedoe die de afgelopen drie jaar het nieuws hebben gehaald. Het maakt dat het onderwerp binnenkomt, wat door beide auteurs ongetwijfeld zo bedoeld is. Het zet je direct aan het denken over hoe je hiermee kunt en moet omgaan. Als individu, want daar heb je als lezer de meeste invloed op, maar ook als organisatie waar giftig gedoe plaatsvindt. Hoe ga je met dit onderwerp aan de slag en hoe zoek je naar oplossingen?

Bedoelingen en concrete aanpak

Na dit heftige begin slaan Caroline Koetsenruijter en Hans van der Loo direct de weg in van mogelijke acties en oplossingen. Ze beginnen met het verduidelijken van de essentie van giftig gedoe en hun bedoeling om daar met dit boek een einde aan te maken. In drie delen wordt het onderwerp vervolgens stap voor stap ontleed en verder uitgewerkt.

Niet de rotte appel, maar de hele mand

In deel 1 staan de auteurs stil bij de achtergronden, de aard en de actualiteit van giftig gedoe. Voorbeelden worden feitelijk en zorgvuldig beschreven, ook wanneer het gaat om de persoonlijke gevolgen voor betrokkenen. Dat is knap, omdat emoties en ingrijpende consequenties hierbij een grote rol spelen. In deel 2 komen de voedingsbodem, de dynamiek en de vaak ontbrekende preventieve aanpak aan bod. De uitspraak ‘het gaat niet om de rotte appel, maar om de hele mand’ vat voor mij de kern samen van waar oplossingen zouden moeten beginnen. In dit deel wordt ook de aanzet gegeven tot het aanpakken van giftig gedoe met de ‘Giftig-gedoe-vergelijking’. In deel 3 maken Koetsenruijter en Van der Loo definitief de overstap van analyse naar oplossing. Realistisch en stap voor stap bouwen zij deze op aan de hand van de veiligheidscultuurladder, die moet leiden tot een veilige werkomgeving.

Verplichte lees- en leerstof voor iedere werknemer, van hoog tot laag in de organisatie. Zo zou je dit boek kunnen typeren. Het bagatelliseren van giftig gedoe op de werkvloer is een gepasseerd station. De cijfers spreken voor zich en actie is noodzakelijk. Ja, het is een moeilijk onderwerp, maar ook moeilijke onderwerpen verdienen aandacht. Je gaat het pas zien als je het doorhebt. Na het lezen van Giftig gedoe op de werkplek zou dat gebrek aan aandacht en actie niet meer aan de orde mogen zijn.